होर्मुझची नाकेबंदी संपवण्यासाठी सौदी अरेबियाने ट्रम्प यांच्यावर प्रचंड दबाव आणला, जाणून घ्या काय आहे मध्यपूर्वेचा नवा पॉवर गेम

मध्यपूर्वेच्या राजकारणात पुन्हा एकदा मोठी खळबळ उडाली आहे. सौदी अरेबियाने अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांच्यावर होर्मुझच्या सामुद्रधुनीवरील नाकेबंदी उठवून पुन्हा चर्चेच्या टेबलावर येण्यासाठी दबाव आणण्यास सुरुवात केली आहे. हे पाऊल केवळ जागतिक तेल बाजारासाठी महत्त्वाचे नाही, तर आगामी काळात अमेरिका आणि आखाती देशांमधील संबंधांना नवे वळणही मिळू शकते. होर्मुझची नाकेबंदी महत्त्वाची का आहे? होर्मुझची सामुद्रधुनी हा जगातील सर्वात महत्त्वाचा तेल कॉरिडॉर मानला जातो. जागतिक तेल पुरवठ्यापैकी सुमारे एक पंचमांश तेल या मार्गावरून जातो. या प्रदेशातील तणाव किंवा नाकेबंदी याचा थेट अर्थ आंतरराष्ट्रीय बाजारात कच्च्या तेलाच्या किमतीत मोठी वाढ. सौदी अरेबियाचा असा विश्वास आहे की या नाकेबंदीमुळे केवळ प्रादेशिक सुरक्षेला धोका नाही तर जागतिक अर्थव्यवस्था देखील अस्थिर होऊ शकते. ट्रम्प प्रशासनावर सौदीचा 'दबाव' का? इराण आणि अमेरिका यांच्यातील वाढत्या तणावाचे रुपांतर युद्धात किंवा दीर्घ नाकेबंदीमध्ये झाले, तर त्याचे सर्वात मोठे परिणाम आखाती देशांना भोगावे लागतील, अशी सौदी अरेबियाची चिंता आहे. सौदीच्या नेतृत्वाने राष्ट्राध्यक्ष ट्रम्प यांना 'कडक कारवाई' ऐवजी मुत्सद्देगिरीचा मार्ग अवलंबण्याचे आवाहन केले आहे. सौदी अरेबियाची इच्छा आहे की अमेरिकेने जलमार्गांची सुरक्षा सुनिश्चित करण्यासाठी इराणशी पुन्हा चर्चा सुरू करावी आणि तेलाची निर्यात कोणत्याही अडथळ्याशिवाय चालू ठेवता येईल. तेलाच्या किमती आणि आर्थिक हितसंबंध सौदी अरेबिया 'व्हिजन 2030' अंतर्गत आपल्या अर्थव्यवस्थेत विविधता आणत आहे, परंतु त्याच्या उत्पन्नाचा मोठा भाग अजूनही तेल निर्यातीवर अवलंबून आहे. होर्मुझच्या सामुद्रधुनीमध्ये अडथळा निर्माण झाल्यास सौदी अरेबियाला आपल्या आशियाई आणि युरोपीय ग्राहकांपर्यंत तेल पोहोचवणे कठीण होईल. यामुळेच सौदी अरेबिया अमेरिकेला या प्रकरणात मध्यस्थीची भूमिका बजावून तणाव कमी करण्यास प्रवृत्त करत आहे. मध्यपूर्वेत शांततेसाठी 'चर्चा' हा एकमेव मार्ग आहे. सौदी अरेबियाचा दृष्टिकोन आता हळूहळू बदलत असल्याचे तज्ज्ञांचे म्हणणे आहे. ते आता थेट संघर्षापेक्षा प्रादेशिक स्थिरतेला प्राधान्य देत आहे. ट्रम्प प्रशासनासमोर हे मोठे आव्हान आहे, कारण त्यांना आपला जवळचा मित्र सौदी अरेबियाचे ऐकावे लागेल आणि इराणबाबतचे कठोर धोरणही कायम ठेवावे लागेल. आता या दबावाला ट्रम्प कसे उत्तर देतात याकडे संपूर्ण जगाचे लक्ष लागले आहे.