यंदाचे तापमानवाढीचे वर्ष असून एल निनोचा परिणामही दिसणार आहे. त्यामुळे या वर्षी पर्जन्यमान सरासारीपेक्षा कमी राहणार आहे. तसेच या वर्षीचा उन्हाळा अतितीव्र असण्याची शक्यता आहे. त्यातच एलनिनोबाबत तज्ज्ञांनी धोक्याचा इशारा दिला आहे.
१८७७ नंतरची सर्वात शक्तिशाली म्हणजेच मेगाएल निनोची प्रक्रिया होत आहे. 1877 चा मेगा एल निनोच्या परिणामामुळे जगभरात उष्णतेच्या लाटा, दुष्काळ आणि साथीचे रोग पसरले होते. त्यात पृथ्वीवरील ४ टक्के लोकसंख्येचा मृत्यू झाला होता. आता, शास्त्रज्ञ इशारा देत आहेत की २०२६-२७ मध्ये त्याची पुनरावृत्ती होऊ शकते. तज्ज्ञांनी हा धोक्याचा इशारा दिल्याने चिंता वाढली आहे.
तीव्र उष्णतेमुळे १४९ वर्षांपूर्वी आलेल्या ‘मेगा एल निनो’ची धास्ती पुन्हा एकदा निर्माण झाली आहे. त्या घटनेमुळे पृथ्वीवरील ४% लोकसंख्या नष्ट झाली होती. प्रशांत महासागरात ८,०४६ किलोमीटर लांबीची उष्णतेची प्रचंड लाट पसरली आहे. त्यामुळे मेगा एल निनो आणखी तीव्र झाला आहे. शास्त्रज्ञांनी इशारा दिला आहे की २०२६-२७ मध्ये तीव्र उष्णतेची लाट येईल. दुष्काळ पडेल आणि पिकांचे नुकसान होईल. या उन्हाळ्यात हिंदुस्थानातील तापमानात मोठी वाढ होणार आहे. मॉन्सून कमकुवत होऊ शकतो आणि दुष्काळाचा धोका निर्माण होण्याचा इशारा तज्ज्ञांनी दिला आहे.
प्रशांत महासागराचे तापमान लक्षणीयरीत्या वाढत आहे. त्यामुळे एल निनो अधिक तीव्र होत आहे. याचा थेट परिणाम हिंदुस्थानातील ऋतुचक्रावर होणार आहे. एल निनो ही एक नैसर्गिक हवामान घटना आहे, त्यामध्ये उष्णकटिबंधीय पॅसिफिक महासागराचे पाणी असामान्यपणे गरम होते. सामान्य एल निनो दर २-७ वर्षांनी येतात, परंतु यावेळी ते सुपर किंवा मेगा-स्केलचे होत आहे. सागरी उष्णतेची लाट, सकारात्मक पॅसिफिक मेरिडिओनल मोड आणि दक्षिणेकडील उष्ण वारे यामुळे सुपर किंवा मेगा एलनिनोची निर्मिती होते.
बेन नॉलसारख्या हवामानशास्त्रज्ञांच्या मते, ही लाट एल निनोला अधिक तीव्र करत आहे. वाढलेली उष्णता आणि आर्द्रता पाश्चात्य देशांमध्ये उष्णतेच्या लाटा अधिक तीव्र करू शकते. शास्त्रज्ञांच्या मते, हा पॅटर्न गेल्या १४० वर्षांतील सर्वात शक्तिशाली असू शकतो.
सध्या प्रशांत महासागरात ८०४६ किलोमीटर लांबीची उष्णतेची लाट पसरत आहे. याची सुरुवात मायक्रोनेशियामध्ये झाली आणि ती कॅलिफोर्नियापर्यंत पोहोचली आहे. कॅलिफोर्नियाजवळ याला ‘द ब्लब’ म्हटले जात आहे. तेथील समुद्राच्या पृष्ठभागाचे तापमान विक्रमी पातळीवर आहे. NOAA च्या अहवालानुसार, या उष्णतेच्या लाटेची व्याप्ती अत्यंत मोठी आहे.
ही लाट एल निनोला वेगाने अधिक तीव्र करत आहे. याचा सागरी जीवांवर परिणाम होत आहे आणि हवामानाचे स्वरूप पूर्णपणे बदलत आहे. शास्त्रज्ञांच्या मते, ही उष्णतेची लाट एल निनोला आणखी तीव्र करेल, ज्यामुळे वर्षभर अनियमित हवामान राहील. १८७७-७८ चा एल निनो इतिहासातील सर्वात विनाशकारी होता. त्यामुळे उष्णतेच्या लाटा, दुष्काळ आणि पिकांचे नुकसान झाले, ज्यात लाखो लोकांचा मृत्यू झाला. आता, शास्त्रज्ञांचा अंदाज आहे की २०२६ चा एल निनो त्याहूनही अधिक शक्तिशाली असू शकतो. एप्रिल २०२६ साठीचे हवामान मॉडेल शास्त्रज्ञांची चिंता वाढवत आहेत. ही सुपर एल निनो घटना घडली, तर २०२७ मध्ये जागतिक तापमानवाढीचा नवीन विक्रम होऊ शकतो.
या मेगा एल निनोचा परिणाम संपूर्ण जगावर होईल. ऑस्ट्रेलिया, दक्षिण आणि मध्य आफ्रिका, हिंदुस्थान आणि ॲमेझॉनच्या वर्षावनात दुष्काळ आणि तीव्र उष्णता वाढेल. आगीचा धोका वाढेल. दक्षिण अमेरिकेत मुसळधार पाऊस आणि पूर येऊ शकतो. उत्तर अमेरिकेत उष्णता वाढेल.
या मेगा एल निनोमुळे सर्वाधिक प्रभावित होणाऱ्या देशांमध्ये हिंदुस्थानचा समावेश आहे. शास्त्रज्ञांच्या मते, २०२६ च्या उन्हाळ्यात तापमान सामान्यपेक्षा लक्षणीयरीत्या जास्त असेल. दिल्ली-एनसीआर, राजस्थान आणि उत्तर हिंदुस्थानात एप्रिलमध्येच तापमान ४० अंश सेल्सिअसपेक्षा जास्त झाले आहे. एल निनोमुळे मान्सूनपूर्व उष्णता अधिक तीव्र होईल. जून-सप्टेंबरमधील मान्सून कमकुवत होऊ शकतो, त्यामुळे दुष्काळाचा धोका वाढेल. उन्हाळा अधिक काळ टिकेल आणि अधिक तीव्र असेल. या उन्हाळ्यात तापमान निश्चितपणे वाढेल आणि लोकांना तीव्र उष्णतेचा सामना करावा लागेल. एल निनो अतिशय तीव्र झाला, तर त्याचे परिणाम २०२७ पर्यंत टिकून राहतील.
Comments are closed.