संशयामुळे बँक खाते गोठवले जाणार नाही; RBI च्या ग्राहकांना मोठा दिलासा

नवी दिल्ली: सायबर फसवणूक आणि संशयास्पद व्यवहारांशी संबंधित प्रकरणांमध्ये बँक ग्राहकांना मोठा दिलासा मिळण्याची शक्यता आहे. रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडियाने एक नवीन फ्रेमवर्क प्रस्तावित केले आहे, ज्या अंतर्गत बँकेत संशयास्पद व्यवहार आढळल्यास बँक संपूर्ण बँक खाते गोठवू शकणार नाही. विवाद किंवा सायबर फसवणूक झाल्याचा संशय असलेल्या व्यवहाराच्या रकमेवरच बँकेला तात्पुरती बंदी घालावी लागेल.

प्रस्तावित नियमांनुसार, जर 1,000 रुपये किंवा त्याहून अधिक रकमेच्या असामान्य व्यवहारात एखादे खाते 'मूल अकाउंट' किंवा सायबर फ्रॉडशी जोडलेले असल्याचे दिसून आले, तर बँका फक्त संबंधित रक्कम गोठवू शकतात. उर्वरित खात्याचे व्यवहार नेहमीप्रमाणे सुरू राहतील. रिझर्व्ह बँकेने हे प्रस्तावित नियम सार्वजनिक टिप्पणीसाठी जारी केले आहेत. नवीन मार्गदर्शक तत्त्वे 1 एप्रिल 2027 पासून लागू करण्याचा प्रस्ताव आहे.

दरम्यान, नवीन प्रणालीमध्ये, संशयास्पद व्यवहाराची कायदेशीर वैधता सिद्ध करण्यासाठी बँक ग्राहकाला 20 कॅलेंडर दिवस देईल. ग्राहक त्याची ओळख, व्यवहाराचा उद्देश आणि निधीचा स्रोत यासंबंधी कागदपत्रे सादर करून रकमेची वैधता सिद्ध करू शकतो. यानंतर, ग्राहकाचे स्पष्टीकरण आणि प्रदान केलेल्या कागदपत्रांची पडताळणी करण्यासाठी बँकेकडे 10 कॅलेंडर दिवस असतील.

AI धोका : 'एआय पुढील 5 वर्षांत मानवांसाठी अत्यंत धोकादायक असेल…'; गुगलच्या वरिष्ठ संशोधकाची टीका

…अन्यथा प्रकरण पोलीस ठाण्यात जाईल

जर ग्राहकाने 20 दिवसांच्या आत प्रतिसाद दिला नाही किंवा त्याच्या स्पष्टीकरणाने सायबर फसवणुकीची शंका दूर केली नाही तर बँक हे प्रकरण संबंधित पोलिसांकडे पाठवेल. अशा परिस्थितीत, बँक स्वतःच्या स्तरावर अनिश्चित काळासाठी रक्कम गोठवू शकणार नाही. प्रकरण पोलिसांकडे गेल्यानंतर त्याची संपूर्ण जबाबदारी कायद्याची अंमलबजावणी करणाऱ्या यंत्रणेची असेल.

संपूर्ण खाते गोठवण्याऐवजी…

केस मिळाल्यापासून ३० दिवसांच्या आत पोलिसांनी अधिकृत वैधानिक बंदीचे आदेश जारी करावेत. संशयास्पद खेचर खात्यांच्या बाबतीत संपूर्ण खाते गोठवण्याऐवजी, आरबीआयचा प्रस्तावित फ्रेमवर्क केवळ संशयास्पद किंवा विवादित रकमेवर लक्ष्यित कारवाईचा मार्ग अवलंबेल.

AI सह संशयास्पद व्यवहार पकडले जातील

नवीन आराखड्यानुसार बँकांना 'एआय' आधारित व्यवहार देखरेख प्रणाली वापरावी लागणार आहे. ही प्रणाली ग्राहकाच्या सामान्य प्रोफाइलच्या तुलनेत अचानक किंवा असामान्य व्यवहार ओळखेल. याशिवाय, ग्राहकाच्या घोषित उत्पन्नाच्या किंवा प्रोफाइलच्या तुलनेत खूप मोठे असलेले व्यवहार किंवा आधीच ओळखल्या गेलेल्या सायबर फ्रॉड नेटवर्कशी जोडलेले व्यवहार देखील बारकाईने निरीक्षण केले जातील.