पृथ्वीच्या पृष्ठभागापासून सुमारे 5150 किलोमीटर खाली एक असा हिस्सा आहे, जेथे तापमान सुमारे 5500 अंश सेल्सिअसपर्यंत पोहोचलेले असते. इतकी उष्णता असूनही पृथ्वीचा सर्वात अंतर्गत हिस्सा म्हणजेच इनर कोर ठोस आहे. वैज्ञानिकांनुसार याचे सर्वात मोठे कारण तेथे असलेला अत्यंत अधिक दबाव आहे. हाच दबाव आयर्न आणि निकेलला वितळण्यापासून रोखत असतो.
पृथ्वीच्या आत काय आहे हे जाणणे सोपे नाही. माणूस तेथे थेट जात तपासणी करू शकत नाही. याचमुळे वैज्ञानिक भूकंपामुळे निर्मित सिस्मिक वेव्सची मदत घेतात. हे वेव्स पृथ्वीच्या आतून जातात आणि तयंचे मार्ग अन् वेगात होणाऱ्या बदलांमुळे वैज्ञानिक आतील थरांविषयी माहिती मिळवितात.
पृथ्वी बाहेरून पाहण्यास एक ठोस चेंडूप्रमाणे वाटते. परंतु याच्या आत अनेक थर आहेत. यात क्रस्ट, मेंटल आणि कोर मुख्य आहे. कोर देखील दोन हिस्स्यांमध्ये विभागलेला आहे. बाहेरील हिस्सा आउटर कोर आहे, तर सर्वात आतील हिस्सा इनर कोर म्हणून ओळखला जातो. आउटर कोर तरल आहे, तर इनर कोर ठोस आहे. इनर कोर मुख्यत्वे आयर्नने निर्माण झालेला आहे. यात निकेल आणि काही इतर घटकही अस्तित्वात आहेत. याचा रेडियस सुमारे 1220 किलोमीटर आहे. म्हणजेच पृथ्वीच्या मध्यस्थानी हा अत्यंत मोठा ठोस हिस्सा आहे.
उष्णता असूनही ठोस का?
सर्वसाधारणपणे अत्यंत अधिक उष्णतेत धातू वितळत असतो. परंतु पृथ्वीच्या इनर कोरमध्ये केवळ तापमानच अधिक नाही, तर दबावही अत्यंत अधिक आहे. हा दबाव इतका अधिक आहे की, आयर्न वितळण्याची स्थितीच बदलून जाते. याचमुळे सुमारे 5,500 अंश तापमानानंतरही इनर कोर ठोस कायम राहतो. तर आउटर कोरमध्sय दबाव इनर कोरच्या तुलनेत कमी असतो. तेथे असलेला धातू तरल अवस्थेत राहतो. म्हणजेच पृथ्वीच्या कोरमध्ये तापमान आणि दबाव दोन्ही मिळून धातू ठोस राहणार का तरल हे ठरवत असतात.
इनर कोरविषयी कसे कळते?
इनर कोर पृथ्वीच्या पृष्ठभागापासून हजारो किलोमीटर खाली आहे. माणूस अद्याप इतक्या खोलीपर्यंत पोहोचू शकलेला नाही. याचमुळे वैज्ञानिक तेथे कुठलेही यंत्र पाठवून थेट तपासणी करू शकत नाही. याचमुळे सिस्मिक वेव्सचा वापर केला जात असतो. जेव्हा पृथ्वीच्या आत भूकंप घडतो, तेव्हा वेगवेगळ्या वेव्स तेथून जातात. या वेव्स ठोस आणि तरल हिस्स्यांमध्ये वेगळ्या प्रकारे जात असतात. याच बदलाला पाहून वैज्ञानिक पृथ्वीच्या आतील थरांविषयी माहिती जमवत असतात. याच सिस्मिक डाटामधून वैज्ञानिकांना इनर कोर ठोस आहे, तर त्याच्या आसपासचा आउटर कोर तरल असल्याचे कळले आहे.
मॅग्नेटिक फिल्डशी जोडलेला कोर
पृथ्वीच्या कोरचे काम केवळ आतील थरांपुरती मर्यादित नाही. आउटर कोरमध्sय असलेल्या तरल धातूच्या हालचाली पृथ्वीच्या मॅग्नेटिक फिल्डला निर्माण करण्यास महत्त्वाची भूमिका बजावतात. मॅग्नेटिक फील्ड पृथ्वीच्या आसपास एक सुरक्षा कवचाप्रमाणे काम करते. हे अंतराळातून येणाऱ्या अनेक आवेशित कणांच्या प्रभावाला कमी करण्यास मदत करते. पृथ्वीचा इनर कोर यासाठी खास आहे कारण येथे एकाचवेळी अत्याधिक तापमान आणि अत्याधिक दबाव आहे. वैज्ञानिक सिस्मिक डाटा आणि इतर अध्ययनांच्या मदतीने पृथ्वीच्या या अंतर्गत हिस्स्याची रचना आणि यात काळासोबत कोणते बदल होतात हे समजून घेण्याचा प्रयत्न करत आहेत.
Comments are closed.