मध्य पूर्व युद्धामुळे होर्मुझची सामुद्रधुनी इराणने ते बंद केले आहे, त्याचा परिणाम आता जगभर महागाई वाढताना दिसत आहे. बऱ्याच देशांना इंधन पुरवठा करणे शक्य होत नाही आणि आयात आणि निर्यात करणे खूप कठीण होत आहे. पेट्रोल-डिझेलपासून ते एलपीजी आणि खाद्यपदार्थ महाग होताना दिसत आहेत. त्याचा परिणाम भारतातही दिसून येत आहे. जिथे महागाई सतत वाढत आहे. आता अमेरिकेचे परराष्ट्र मंत्री मार्को रुबिओ यांनी होर्मुझबाबत इशारा दिला आहे.
होर्मुझची सामुद्रधुनी, जगातील सर्वात महत्वाच्या ऊर्जा मार्गांपैकी एक, जागतिक तेल पुरवठ्याचा कणा मानला जातो, जिथून दररोज लाखो बॅरल कच्चे तेल आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठेत पोहोचते. अशा परिस्थितीत इराणने टोल लादल्यास त्याचा संपूर्ण जगाच्या अर्थव्यवस्थेवर परिणाम होऊ शकतो. ज्याबाबत अमेरिकेने इशारा दिला आहे.
मार्को रुबिओने चेतावणी का दिली?
अमेरिकेचे परराष्ट्र मंत्री मार्को रुबिओ यांनी होर्मुझमधून जाणाऱ्या जहाजांवर कोणत्याही प्रकारचा टोल किंवा शुल्क आकारण्याच्या शक्यतेवर तिखट प्रतिक्रिया व्यक्त केली आहे. मंगळवारी पत्रकारांशी संवाद साधताना रुबिओ यांनी स्पष्टपणे सांगितले की, या सागरी मार्गावर टोल प्रणाली लागू करणे अस्वीकार्य आणि पूर्णपणे बेकायदेशीर असेल. ते म्हणाले, “होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतील टोल प्रणाली अस्वीकार्य आहे, ती जगासाठी धोकादायक आहे आणि पूर्णपणे बेकायदेशीर आहे.”
रुबिओचे हे विधान अशा वेळी आले आहे जेव्हा आंतरराष्ट्रीय स्तरावर इराणच्या या क्षेत्रातील सागरी हालचालींवर असलेल्या प्रभावाबाबत चिंता व्यक्त होत आहे. जहाजांच्या वाहतुकीवर बंदी, अतिरिक्त शुल्क किंवा कोणत्याही प्रकारची नाकेबंदी लादली गेल्यास जागतिक ऊर्जा बाजारात प्रचंड गोंधळ उडू शकतो, असे मानले जाते.
होर्मुझ जगासाठी महत्त्वाचे का आहे?
होर्मुझची सामुद्रधुनी जगातील सर्वात महत्त्वाच्या ऊर्जा मार्गांमध्ये गणली जाते. या सागरी मार्गावरून जगभरातील 20 टक्के तेलाचा पुरवठा होतो. हा जलमार्ग पर्शियन गल्फला आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठांशी जोडतो आणि आखाती देशांमधून तेल निर्यातीचे मुख्य माध्यम आहे.
अहवालानुसार, या मार्गात कोणत्याही प्रकारचा अडथळा निर्माण झाल्यास कच्च्या तेलाच्या किमतीत अचानक वाढ होऊ शकते. याचा थेट परिणाम पेट्रोल, डिझेल आणि उर्जेवर आधारित उद्योगांवर होणार असून त्यामुळे जागतिक महागाई वाढण्याची शक्यताही वर्तवली जात आहे.
कोणत्या देशांना सर्वाधिक फटका बसेल?
होर्मुझमधून जाणाऱ्या जहाजांवर शुल्क लादणे किंवा हालचालींवर मर्यादा घालणे याचा सर्वात जास्त परिणाम ऊर्जा आयातीवर अवलंबून असलेल्या देशांवर होऊ शकतो. भारत, चीन आणि अनेक युरोपीय देशांचा यामध्ये प्रामुख्याने समावेश आहे. ही परिस्थिती भारतासारख्या देशांसाठी विशेष चिंतेची बाब ठरू शकते, कारण हा देश आपल्या उर्जेच्या गरजेचा मोठा भाग आखाती देशांतून आयात करतो. अशा परिस्थितीत तेल पुरवठ्यावर परिणाम झाल्यास किंवा वाहतूक खर्च वाढल्यास देशांतर्गत बाजारात इंधनाचे दर वाढू शकतात.
त्याचा परिणाम गेल्या काही दिवसांपासून दिसून येत आहे. भारतात पेट्रोलचे दर सुमारे ४ रुपयांनी वाढले आहेत. याशिवाय एलपीजी, दूध आणि सीएनजीच्या दरातही वाढ झाली आहे. होर्मुझची सामुद्रधुनी लवकरात लवकर उघडली नाही तर महागाई शिगेला पोहोचेल.
Comments are closed.