अनिल मेनन: भारतीय-अमेरिकन अनिल मेनन यांनी पहिल्यांदा अंतराळात पायी चालत देशाचा गौरव केला.

अंतराळ विज्ञान आणि भारतीय-अमेरिकन प्रतिभेसाठी हा अत्यंत अभिमानाचा क्षण आहे. भारतीय वंशाचे नासाचे अंतराळवीर अनिल मेनन यांनी आंतरराष्ट्रीय अंतराळ स्थानकातून (ISS) बाहेर पडून आपल्या कारकिर्दीतील पहिला ऐतिहासिक अंतराळ-फेरी (स्पेस-वॉक) पूर्ण केला आहे.

या आव्हानात्मक साडेसहा तासांच्या मोहिमेत (एक्स्ट्राव्हेक्युलर ॲक्टिव्हिटी, किंवा ईव्हीए) त्यांच्यासोबत नासाच्या अनुभवी अंतराळवीर जेसिका मीर होत्या, ज्यांचा सहावा स्पेस-वॉक हा पहिलाच होता. दोघांनी मिळून अंतराळ स्थानकाच्या ऊर्जा प्रणालीमध्ये एक महत्त्वपूर्ण सुधारणा यशस्वीरित्या पूर्ण केली.

मोहिमेची ठळक वैशिष्ट्ये

अनिल मेनन आणि जेसिका मीर यांचा मुख्य उद्देश अंतराळ स्थानकाच्या ‘3B पॉवर चॅनल’वर नवीन हार्डवेअर स्थापित करणे हा होता. हे काम भविष्यात नवीन सौर पॅनेल (iROSA) बसवण्याच्या तयारीसाठी करण्यात आले होते.

हे अपग्रेड का आवश्यक आहे?

आंतरराष्ट्रीय अंतराळ स्थानकावरील जुने सौर पॅनेल कालांतराने कमकुवत होऊ लागले आहेत. नवीन, आधुनिक सौर पॅनेल बसवल्याने अंतराळ स्थानकाच्या वीज निर्मिती क्षमतेत लक्षणीय वाढ होईल. यामुळे सुरू असलेल्या वैज्ञानिक प्रयोगांना आणि जीवन-आधार प्रणालींना अखंड वीजपुरवठा सुनिश्चित होईल.

अंतराळात चालण्याची आव्हाने:
अंतराळातील निर्वात पोकळीत काम करणे अत्यंत धोकादायक आणि कठीण असते.
अंतराळवीरांना पृथ्वीभोवती ताशी सुमारे २८,००० किलोमीटर वेगाने प्रदक्षिणा घालताना काम करावे लागते.
या काळात, त्यांना अत्यंत उष्ण आणि अत्यंत थंड तापमानासारख्या अत्यंत प्रतिकूल परिस्थितीचा सामना करत, प्रत्येक पाऊल अत्यंत सावधगिरीने आणि सुरक्षितपणे टाकावे लागते.

ऑगस्टमधील तीन प्रमुख मोहिमा

या महिन्यात (ऑगस्ट) नियोजित असलेल्या तीन प्रमुख मोहिमांच्या मालिकेतील ही पहिली अंतराळ-चाल होती:

पहिला स्पेस वॉक: पॉवर अपग्रेड (यशस्वीरित्या पूर्ण).
१३ ऑगस्ट: कम्युनिकेशन अँटेना बदलण्याची मोहीम.
२५ ऑगस्ट: डेटा रिले सिस्टीम अपग्रेड करण्याचे काम.
अनिल मेनन यांचा प्रवास.

अमेरिकेत जन्मलेले अनिल मेनन हे भारतीय वडील आणि युक्रेनियन आईचे आहेत. नासामध्ये सामील होण्यापूर्वी, त्यांनी डॉक्टर, मेकॅनिकल इंजिनिअर आणि स्पेसएक्सचे पहिले फ्लाइट सर्जन म्हणून काम केले.

भारत आपल्या महत्त्वाकांक्षी गगनयान मोहिमेची तयारी करत असताना, अनिल मेनन यांच्यासारख्या भारतीय वंशाच्या नेत्यांची कामगिरी देशाला एक अद्वितीय ओळख देते. कल्पना चावला आणि सुनीता विल्यम्स यांच्यानंतर, अनिल मेनन आता अंतराळ विज्ञानाच्या जगात भारताला गौरव मिळवून देत आहेत.