आखाती संकटात इस्लामाबाद बनले 'डिप्लोमॅटिक वॉर रूम', काय उपाय निघणार?

इराण परराष्ट्र मंत्री अब्बास अराघची शुक्रवारी वरिष्ठ शिष्टमंडळासह इस्लामाबादला पोहोचले. इराण आणि अमेरिका यांच्यातील रखडलेली चर्चा पुन्हा सुरू करण्याचा प्रयत्न म्हणून या भेटीकडे पाहिले जात आहे, ज्यामध्ये पाकिस्तान महत्त्वाची मध्यस्थी भूमिका बजावत आहे. अधिकाऱ्यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, अरघची आपल्या दौऱ्यात पाकिस्तानचे पंतप्रधान शहबाज शरीफ आणि लष्करप्रमुख जनरल असीम मुनीर यांची भेट घेणार आहेत.

पाकिस्तानचे परराष्ट्र मंत्री इशाक दार यांनी त्यांच्या एक्स (ट्विटर) अकाऊंटवर अरघचीच्या आगमनाची छायाचित्रे शेअर केली आहेत. या चित्रांमध्ये ते इराणच्या शिष्टमंडळाचे स्वागत करताना दिसत आहेत, त्यांच्यासोबत फील्ड मार्शल मुनीर आणि गृहमंत्री मोहसीन नक्वी देखील उपस्थित होते.

इराणने अमेरिकेशी बोलण्यास नकार दिला का?

इराणच्या परराष्ट्र मंत्रालयाचे प्रवक्ते आणि सेंटर फॉर पब्लिक डिप्लोमसीचे प्रमुख इस्माईल बकाई यांनी X वर माहिती दिली की इराणचे शिष्टमंडळ अधिकृत भेटीवर इस्लामाबादला पोहोचले आहे. ते म्हणाले की, परराष्ट्र मंत्री अरघची पाकिस्तानच्या वरिष्ठ अधिकाऱ्यांना भेटणार आहेत. ही बैठक इराणच्या म्हणण्यानुसार “अमेरिकेने लादलेले आक्रमक युद्ध” संपवून प्रदेशात शांतता प्रस्थापित करण्याच्या पाकिस्तानच्या प्रयत्नांचा एक भाग आहे.

इराण आणि अमेरिका यांच्यात थेट बैठक होणार नसल्याचे बकाई यांनी स्पष्ट केले. तेहरान पाकिस्तानच्या माध्यमातून वॉशिंग्टनला आपल्या चिंता आणि विचार पोचवेल. पाकिस्तानी अधिकाऱ्यांचे म्हणणे आहे की, चर्चेची दुसरी फेरी घेण्याचे प्रयत्न सुरू आहेत. इस्लामाबाद दोन्ही देशांना पुन्हा चर्चेच्या टेबलावर आणण्यासाठी पडद्याआड प्रयत्न करत आहे आणि अलीकडच्या आठवड्यात त्याच्या मध्यस्थीला वेग आला आहे.

अमेरिकेचे शिष्टमंडळही इस्लामाबादला पोहोचले आहे का?

अमेरिकाही राजनैतिक पुढाकाराची तयारी करत आहे. अमेरिकेचे विशेष दूत स्टीव्ह विटकॉफ आणि जेरेड कुशनर इस्लामाबादला भेट देणार आहेत. व्हाईट हाऊसच्या प्रेस सेक्रेटरी कॅरोलिन लेविट यांनी याला दुजोरा दिला आहे. ते म्हणाले की, चर्चा थेट होईल, पण पाकिस्तानच्या मदतीने. त्यांनी असेही सांगितले की उपाध्यक्ष जेडी व्हॅन्स वॉशिंग्टनशी जोडलेले राहतील आणि राज्य सचिव मार्को रुबियो आणि राष्ट्रीय सुरक्षा टीमशी समन्वय साधतील.

इराण ऑफर देईल का?

अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प म्हणाले की, इराण अमेरिकेच्या अटी पूर्ण करण्यासाठी प्रस्ताव तयार करत आहे. “ते एक प्रस्ताव तयार करत आहेत, आम्हाला ते पहावे लागेल,” त्यांनी फोन संभाषणात रॉयटर्सला सांगितले. ट्रम्प यांनी पुनरुच्चार केला की कोणत्याही करारासाठी इराणला युरेनियम सोडावे लागेल आणि होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून तेलाची मुक्त वाहतूक सुनिश्चित करावी लागेल.

त्यांनी इराणच्या नेतृत्वाबाबत चिंता व्यक्त करत तेथे अंतर्गत मतभेद असल्याचे सांगितले. मात्र, अमेरिका कोणासोबत बोलत आहे, हे त्यांनी सांगितले नाही. जोपर्यंत करार होत नाही तोपर्यंत अमेरिकन सैन्य इराणी बंदरांची नाकेबंदी सुरूच ठेवेल, असेही ट्रम्प म्हणाले. इराणचा प्रस्ताव पाहून तो नाकेबंदी उठवण्याचा निर्णय घेईल.

होर्मुझ वर काय चालले आहे?

होर्मुझच्या सामुद्रधुनीवरील तणावामुळे याआधीही चर्चा थांबली होती. इराणने भविष्यातील चर्चेला या भागातील परिस्थितीशी जोडले आहे. ट्रम्प म्हणाले की त्यांना इराणशी “कायम” करार हवा आहे आणि संघर्षात अमेरिका मजबूत स्थितीत असल्याचे वर्णन केले आहे.

अमेरिका अद्याप ही सामुद्रधुनी पूर्णपणे उघडू शकलेली नाही, जिथे गेल्या आठ आठवड्यांपासून इराणने स्वतःची जहाजे सोडून जवळपास सर्व जहाजांची हालचाल थांबवली आहे. या आठवड्यात इराणने दोन मोठी मालवाहू जहाजेही ताब्यात घेतली आहेत. त्याच वेळी, ट्रम्प यांनी गेल्या आठवड्यात इराणच्या शिपिंगवर स्वतंत्र नाकेबंदी लादली होती, जी इराणने हटवण्याची अट ठेवली आहे.

शिपिंगवर किती परिणाम होतो?

या संघर्षाचा परिणाम सागरी व्यापारावर स्पष्टपणे दिसून येत आहे. पूर्वी या मार्गावरून दररोज सुमारे 130 जहाजे जात असत, आता गेल्या 24 तासांत केवळ 5 जहाजे या मार्गावरून जात आहेत. यामध्ये इराणी तेल टँकरचा समावेश होता, परंतु विशेषत: जागतिक बाजारपेठेत पुरवठा करणारे मोठे क्रूड सुपरटँकर दिसले नाहीत.